Haraka na irabu katika lugha ya kiarabu

Katika lugha ya Kiarabu, maneno "haraka" na "irabu" yana maana maalum na zinatumika kuonyesha matamshi sahihi ya herufi. Ingawa maneno haya mara nyingi hutumiwa kwa kubadilishana, yana tofauti ndogo ambazo ni muhimu kuelewa.

Haraka (حَرَكَة)

Haraka ina maana ya "harakati" au "miondoko." Katika muktadha wa tajwid na sarufi ya Kiarabu, haraka inahusu alama maalum zinazowekwa juu au chini ya herufi ili kuonyesha irabu (vokali fupi) ambazo zinapaswa kutamkwa baada ya herufi hiyo. Kuna aina tatu kuu za haraka:

1. Fatha (فَتْحَة) - inaashiria sauti ya /a/ na huwekwa juu ya herufi.

• Mfano: كَ (ka)

2. Damma (ضَمَّة) - inaashiria sauti ya /u/ na huwekwa juu ya herufi.

• Mfano: كُ (ku)

3. Kasra (كَسْرَة) - inaashiria sauti ya /i/ na huwekwa chini ya herufi.

• Mfano: كِ (ki)

Irabu (إِعْرَاب)

Irabu ni neno la Kiarabu linalomaanisha "kufafanua" au "kuweka wazi." Katika sarufi ya Kiarabu, irabu ni mchakato wa kubadilisha matamshi ya mwisho ya neno (haraka ya mwisho) kulingana na nafasi yake katika sentensi na kazi yake kisarufi. Irabu inaweza kuashiria majukumu kama vile nomino kuwa katika hali ya nominative, accusative, au genitive. Irabu inaweza kuwa na alama za haraka lakini pia inaweza kuhusisha alama nyingine kama tanwin na sukun.

Irabu ni kama:

Raf' (رَفْعٌ): Kwa kawaida inaonyeshwa na dhamma (ُ).

Nasb (نَصْبٌ): Kwa kawaida inaonyeshwa na fatha (َ).

Jarr (جَرٌّ): Kwa kawaida inaonyeshwa na kasra (ِ).

Jazm (جَزْمٌ): Inaonyeshwa na sukun (ْ).

Tofauti Kuu Kati ya Haraka na Irabu

1. Fani ya Matumizi:

• Haraka: Inaonyesha matamshi ya vokali fupi kwenye herufi zote za neno.

• Irabu: Inaonyesha mabadiliko ya matamshi ya mwisho ya neno kulingana na nafasi yake katika sentensi na sheria za sarufi.

2. Lengo:

• Haraka: Inaelekeza matamshi sahihi ya herufi.

• Irabu: Inaelekeza majukumu ya kisarufi ya neno katika sentensi.

Sukun katika lugha ya kiarabu:

Sukun (سُكُون) ni alama maalum inayotumiwa katika lugha ya Kiarabu kuonyesha kwamba herufi haina irabu (yaani, haina sauti ya vokali fupi). Kwa hiyo, sukun siyo haraka wala irabu, lakini ni alama ya sarufi inayotoa taarifa maalum kuhusu herufi.

Alama ya Sukun

Alama ya sukun inaonekana kama mduara mdogo (°) juu ya herufi, na inaonyesha kwamba herufi hiyo inapaswa kutamkwa bila sauti ya vokali yoyote baada yake.

Mfano wa Sukun

• كْ (k): Herufi "kaf" yenye sukun juu yake inaonyesha kuwa "kaf" inatamkwa bila vokali.

• مْ (m): Herufi "mim" yenye sukun inaonyesha kuwa "mim" inatamkwa bila vokali.

Katika somo linalofuata tutakwend akujifunzakuhusu hukumu za kitajwid za usomaji wa basmallah yaani bismillah.