Tajwid somo la 16: hukumu za tafkhim na tarqiq

Tafkhim na Tarqiq katika Tajwid

Tafkhīm na Tarqīq ni sheria muhimu katika tajwid zinazohusiana na uzito na sauti ya herufi za Kiarabu. Tafkhīm inamaanisha kufanya herufi kuwa nzito na kamili, wakati tarqīq inamaanisha kufanya herufi kuwa nyembamba.

Herufi za alfabeti ya Kiarabu zinaweza kugawanywa katika makundi matatu:

1. Herufi ambazo daima husomwa kwa tafkhīm (uzito).

2. Herufi ambazo daima husomwa kwa tarqīq (unyoofu).

3. Herufi ambazo wakati mwingine husomwa kwa tafkhīm na wakati mwingine kwa tarqīq.

Herufi Zisomwazo kwa Tafkhīm

Herufi hizi ni zile zenye sifa ya istiʿlaʾ ndani yake, nazo ni:

• خ

• ص

• ض

• غ

• ط

• ظ

• ق

Herufi Zisomwazo kwa Tafkhīm na Tarqīq

Herufi hizi ni:

1. Alif (ا)

2. Laam (ل) katika neno اللّٰه

3. Raa (ر)

Herufi Zisomwazo kwa Tarqīq

Herufi hizi ni herufi zote zilizobakia katika alfabeti ya Kiarabu.

Sheria za Usomaji wa Tafkhīm na Tarqīq

1. Herufi Alif (ا)

Herufi alif haina sifa maalum ya tafkhīm au tarqīq bali inategemea herufi iliyo kabla yake. Kama alif itatanguliwa na herufi nzito, itasomwa kwa tafkhīm, na kama itatanguliwa na herufi nyembamba, itasomwa kwa tarqīq.

2. Herufi Laam (ل) Katika Jina la اللّٰه

Herufi laam kawaida husomwa kwa tarqīq, lakini katika jina اللّٰه inaweza kusomwa kwa tafkhīm au tarqīq. Iwapo herufi laam imetanguliwa na fatḥah au ḍammah, itasomwa kwa tafkhīm, na kama imetanguliwa na kasrah, itasomwa kwa tarqīq.

3. Herufi Raa (ر)

Herufi raa inaweza kuwa katika hali tatu:

1. Raa iliyo na haraka (rāʾ mutaḥarrikah).

2. Raa iliyo na sukun ikitanguliwa na herufi iliyo na haraka (rāʾ sākinah preceded by a mutaḥarrik).

3. Raa iliyo na sukun ikitanguliwa na herufi iliyo na sukun ambayo imetanguliwa na herufi iliyo na haraka (rāʾ sākinah preceded by a sākin letter which is preceded by a mutaḥarrik).

Raa Mutaḥarrikah

• Kama raa ina fatḥah au ḍammah, itasomwa kwa tafkhīm (mfano: رَبِّكَ).

• Kama raa ina kasrah, itasomwa kwa tarqīq (mfano: الرِّجال).

Raa Sākinah Ikitanguliwa na Mutaḥarrik

• Kama raa sākinah inatanguliwa na fatḥah au ḍammah, itasomwa kwa tafkhīm (mfano: ٱلْقَمَرُ).

• Kama inatanguliwa na kasrah, itasomwa kwa tarqīq (mfano: فرعون).

Raa Sākinah Ikitanguliwa na Sākin Letter Ambayo Imetanguliwa na Mutaḥarrik

• Kama mutaḥarrik ina fatḥah au ḍammah, raa itasomwa kwa tafkhīm.

• Kama mutaḥarrik ina kasrah, raa itasomwa kwa tarqīq (mfano: ذِكْر).

Nota: Kama raa sākinah inatanguliwa na yāʾ sākinah, itasomwa daima kwa tarqīq.

Mwsho:

Katika somo linalofuata tutakwenda kujifunza kuhusu idgham na idhhar katika laam.