Saratani ya matiti (breasts cancer)

DALILI

 Dalili na dalili za Saratani ya matiti zinaweza kujumuisha:

1. Uvimbe wa matiti au unene ambao huhisi tofauti na tishu zinazozunguka

 2.Kutokwa na damu kutoka kwa chuchu

3. Badilisha katika saizi, sura au mwonekano wa matiti

4. Mabadiliko ya ngozi juu ya matiti, kama vile dimpling

5. Chuchu mpya iliyogeuzwa

6. Kuchubua, kupanua au kujikunja sehemu yenye rangi ya ngozi inayozunguka chuchu (areola) au ngozi ya matiti.

 7.Uwekundu au kupenya kwa ngozi juu ya matiti yako, kama ngozi ya chungwa

 Wakati wa kuona daktari

 SABABU

 Haijulikani ni nini husababisha Saratani ya matiti.

 1.Madaktari wanajua kwamba Saratani ya matiti hutokea baadhi ya seli za matiti zinapoanza kukua isivyo kawaida.  Seli hizi hugawanyika kwa haraka zaidi kuliko seli zenye afya zinavyofanya na kuendelea kujikusanya, na kutengeneza uvimbe au wingi.  Seli zinaweza kuenea (metastasize) kupitia titi lako hadi kwenye nodi za limfu au sehemu zingine za mwili wako. Saratani ya Matiti mara nyingi huanza na seli kwenye mirija inayozalisha maziwa .

2.Watafiti wamegundua vipengele vya homoni, mtindo wa maisha na mazingira ambavyo vinaweza kuongeza hatari yako ya kupata Saratani ya matiti.  Lakini haijulikani ni kwa nini baadhi ya watu ambao hawana sababu za hatari hupatwa na Kansa, ilhali watu wengine walio na vipengele vya hatari huwa hawapati.  Kuna uwezekano kuwa Saratani ya matiti imesababishwa na mwingiliano changamano wa maumbile yako na mazingira yako.

 3.Saratani ya Matiti ya Kurithi Madaktari wanakadiria kuwa ni asilimia 5 hadi 10 pekee ya Saratani za matiti zinazohusishwa na mabadiliko ya jeni yanayopitishwa katika vizazi vya familia.

4. Iwapo una historia thabiti ya familia ya Saratani ya Matiti au Kansa nyingine, daktari wako anaweza kukupendekezea upimaji wa damu ili kukusaidia kutambua mabadiliko mahususi katika BRCA au jeni nyingine zinazopitishwa kupitia familia yako.

 MAMBO HATARI

 Mambo ambayo yanahusishwa na ongezeko la hatari ya saratani ya matiti  ni pamoja na:

 01.Kuwa mwanamke.  Wanawake wana uwezekano mkubwa zaidi wa kupata Saratani ya matiti kuliko wanaume.

 02.Kuongezeka kwa umri.  Hatari yako ya kupata Saratani ya matiti huongezeka kadri umri unavyoongezeka.

 03.Historia ya kibinafsi ya Saratani ya matiti.  Iwapo umekuwa na Saratani ya matiti kwenye titi moja, una hatari kubwa ya kupata Saratani katika titi lingine.

04. Historia ya familia ya Saratani ya matiti.  Iwapo mama, dada au binti yako aligunduliwa kuwa na Saratani ya matiti, hasa akiwa na umri mdogo, hatari yako ya kupata Kansa ya matiti huongezeka.  Bado, watu wengi waliogunduliwa na Saratani ya matiti hawana historia ya ugonjwa huo katika familia.

05. Jeni za kurithi zinazoongeza Hatari ya Kansa.  Baadhi ya mabadiliko ya jeni ambayo huongeza hatari ya saratani ya matiti yanaweza kupitishwa kutoka kwa wazazi hadi kwa watoto. 

 06.Mfiduo wa mionzi.  Iwapo ulipokea matibabu ya mionzi kwenye kifua chako ukiwa mtoto au mtu mzima, hatari yako ya kupata Saratani ya matiti huongezeka.

 07.Unene kupita kiasi.  Unene huongeza hatari yako ya kupata Saratani ya matiti.

 08.Kuanza kipindi chako katika umri mdogo.  Kuanza hedhi kabla ya umri wa miaka 12 huongeza hatari yako ya kupata Saratani ya matiti.

09. Kuanza Kukoma Hedhi katika umri mkubwa.  

10. Kuwa na mtoto wako wa kwanza katika umri mkubwa.  Wanawake wanaojifungua mtoto wao wa kwanza baada ya umri wa miaka 35 wanaweza kuwa na hatari kubwa ya kupata Saratani ya matiti.

11. Kutokuwa na mimba.  Wanawake ambao hawajawahi kuwa wajawazito wana hatari kubwa ya kupata Saratani ya matiti kuliko wanawake ambao wamepata mimba moja au zaidi.

 12.Kunywa pombe.  Kunywa pombe huongeza hatari ya kupata Saratani ya matiti.

Ukiona dalili Kama hizo zilizo tajwa hapo juu ni vyema kuwahi hospital ili kupata matibabu na ushauri wa dactari mapema.