Je, Fangasi Ukeni Huambukiza?

Utangulizi

​Kuwashwa vikali, hisia ya kuungua, na kutoka kwa uchafu mweupe mzito kama maziwa yaliyoganda—hizi ni adha ambazo mwanamke yeyote aliyewahi kupata maambukizi ya fangasi ukeni anazijua vizuri sana. Ni tatizo linaloleta usumbufu mkubwa na hata aibu kwa wengi.

​Kutokana na usumbufu huu, swali ambalo limekuwa likiulizwa mara kwa mara katika kliniki za afya na kwenye majukwaa ya siri ni: "Je, fangasi ukeni huambukiza?" Kama mwanamke ana fangasi, je, anaweza kumwambukiza mwenza wake wa kiume au kike? Na je, unaweza kuambukizwa kwa kugusa tu maeneo fulani? Hebu tuchambue ukweli wa kitaalamu bila kuficha lolote.

​Maudhui

​1. Fangasi Ukeni ni Nini Hasa?

​Kwanza kabisa, ni muhimu kuelewa kuwa fangasi wanaosababisha maambukizi haya (kitaalamu wanaitwa Candida albicans) tayari wapo kwenye mwili wa mwanamke kiasili. Wanaishi kwa amani ukeni, kwenye mfumo wa chakula, na kwenye ngozi bila kuleta madhara yoyote, wakidhibitiwa na bakteria walinzi (bakteria wazuri wanaoitwa Lactobacilli).

​Maambukizi hutokea pale mazingira ya uke yanapobadilika (kutokana na joto, unyevu, au kemikali), na kusababisha bakteria walinzi kufa. Hali hii inawafanya fangasi wazalizane kwa kasi ya ajabu na kuanza kushambulia kuta za uke.

​2. Je, Huambukiza Kupitia Tendo la Ndoa?

​Hapa ndipo penye jibu la msingi: Kitaalamu, fangasi ukeni hawahesabiki kama Ugonjwa wa Zinaa (STI/STD) kwa sababu unaweza kuwapata hata kama hujawahi kushiriki tendo la ndoa kabisa.

​Hata hivyo, ndiyo, wanaweza kusambazwa (kuambukizwa) wakati wa kushiriki tendo la ndoa.

​Kwa Wanaume: Kama mwanamke ana maambukizi makali ya fangasi, kuna uwezekano wa karibu 15% mwanaume kupata muwasho, uwekundu, au vipele vidogo kwenye kichwa cha uume (hali inayoitwa Balanitis) baada ya kushiriki tendo bila kinga.

​Wanaume Waliyotahiriwa vs Wasiotahiriwa: Wanaume wasiotahiriwa wako kwenye hatari kubwa zaidi ya kushika fangasi hawa kwa sababu mazingira ya chini ya ngozi ya uume yanatunza unyevu na joto, ambayo ni mazingira rafiki kwa fangasi kukua.

​3. Vyanzo Vingine Vinavyochochea Fangasi (Sio Maambukizi)

​Mara nyingi, mwanamke hapati fangasi kwa kuambukizwa na mtu, bali kwa sababu ya mambo haya:

​Matumizi ya dawa za usafishaji wa ndani wa uke (douching) au sabuni zenye marashi makali zinazoua bakteria walinzi.

​Matumizi ya vidonge vya uzazi wa mpango au mabadiliko ya homoni (kama wakati wa ujauzito).

​Matumizi ya dawa za antibiotics za kumeza (haziui bakteria wabaya tu, bali na wale wazuri wa ukeni).

​Kuvaa nguo za ndani za tight na ambazo hazinyonji unyevu (kama za nailoni au jinsia ngumu).

​Fact Check: Ukweli vs. Uongo kuhusu Fangasi

​Hebu tuangalie baadhi ya dhana zilizosambaa mitaani na kuziweka kwenye mizani ya kisayansi:

​Uongo: Ukipata fangasi ukeni, ina maana mwenza wako anachepuka au si mwaminifu.

Ukweli: Hapana. Kama tulivyoona, fangasi wapo mwilini mwako tayari. Mabadiliko ya mfumo wa mwili wako, stress, au hata lishe ya sukari nyingi inaweza kuwafanya wazalizane. Sio ishara ya usaliti hata kidogo.

​Uongo: Unaweza kuambukizwa fangasi kwa kukaa kwenye choo cha umma.

Ukweli: Huu ni uongo mwingine mkubwa. Fangasi hawapendi kuishi kwenye nyuso ngumu na kavu kama plastiki ya choo; wanahitaji tishu hai, zenye joto na unyevu. Ni vigumu sana (karibu haiwezekani) kupata fangasi ukeni kwa kutumia choo cha kukaa, isipokuwa kama utachangia taulo mbichi au nguo ya ndani na mtu mwenye maambukizi.

​Uongo: Mwanamke pekee ndiye anayepaswa kutumia dawa za fangasi zikiingia ndani.

Ukweli: Kama mwanamke anapata maambukizi ya fangasi mara kwa mara (recurrent infections) na ana mwenza, ni muhimu wote wawili watibiwe kwa pamoja. Mwanaume anaweza kuwa amebeba fangasi hao bila kuonyesha dalili zozote (asymptomatic carrier), na kila mwanamke anapopona, mwanaume anamrudishia tena wakati wa tendo.

​Hitimisho

​Fangasi ukeni sio ugonjwa wa aibu wala sio ugonjwa wa zinaa, lakini ni ugonjwa unaoweza kusambazwa kwa mwenza wako wakati wa kushiriki tendo la ndoa bila kinga. Njia bora ya kujilinda ni kuzingatia usafi sahihi (kunawa kwa maji safi pekee bila sabuni za manukato), kuvaa nguo za ndani za pamba (cotton), na kuhakikisha unakaa kavu.

​Kama unasumbuliwa na dalili hizi, acha kutumia "tiba za kienyeji" kama kuweka vitunguu swaumu au mtindi ukeni (hali hii inaweza kuharibu zaidi mazingira ya uke). Fika hospitali upate dawa sahihi za kupaka au kuingiza ukeni (pessaries), na ikibidi, nenda na mwenza wako ili mtibiwe kwa pamoja na kukata mnyororo wa maambukizi!