Upungufu wa madini ya chuma mwilini: Dalili zake.

Madini ya chuma (iron) ni kirutubisho kidogo lakini muhimu sana (essential micronutrient) kinachohitajika kwa ajili ya uendeshaji mzuri wa mifumo mbalimbali ya kibayolojia mwilini. Jukumu lake kuu ni kuwezesha utengenezaji wa protini ya hemoglobin inayopatikana kwenye seli nyekundu za damu (red blood cells). Hemoglobin ndiyo inayohusika na usafirishaji wa oksijeni kutoka kwenye mapafu kwenda kwenye tishu na viungo vyote vya mwili ili kuzalisha nishati.Mwili unapokosa kiwango cha kutosha cha madini haya, uzalishaji wa hemoglobin unashuka, hali inayopelekea seli kuwa ndogo na hafifu (microcytic, hypochromic anemia). Kulingana na takwimu za Shirika la Afya Duniani (WHO), anemia inawaathiri mamilioni ya watu duniani, huku upungufu wa madini ya chuma ukiwa ndio chanzo kikuu katika asilimia 50 ya visa vyote. Kuelewa dalili mapema ni hatua muhimu ya kuzuia athari mbaya za muda mrefu katika mifumo ya neva, moyo, na kinga ya mwili.Dalili Kuu za Upungufu wa Madini ya Chuma MwiliniDalili za upungufu wa madini ya chuma hujitokeza hatua kwa hatua kadiri akiba ya madini hayo (ferritin) inavyozidi kushuka. Zifuatazo ni dalili za kliniki zinazojitokeza mara nyingi zaidi kwa wagonjwa:1. Uchovu Sugu na Udhaifu wa Mwili (Fatigue and Asthenia)Hii ndiyo dalili ya kawaida na ya kwanza kujitokeza. Kwa sababu tishu na misuli hazipati oksijeni ya kutosha kutokana na uhaba wa hemoglobin, mwili unalazimika kufanya kazi kwa nguvu kubwa zaidi ili kuzalisha nishati. Wagonjwa mara nyingi hulalamika kuhisi kuchoka sana hata baada ya kupumzika au kufanya kazi ndogo sana.2. Ngozi na Utando wa Ndani Kupauka (Pallor)Rangi nyekundu ya damu husababishwa na uwepo wa hemoglobin ya kutosha. Viwango vinaposhuka, ngozi hupoteza rangi yake ya asili na kuonekana imepauka au kuwa ya manjano hafifu. Rangi hii ya kupauka huonekana kwa urahisi zaidi kwenye maeneo yafuatayo:Ndani ya kope za macho (conjunctiva)Kwenye fizi na midomoKwenye viganja vya mikono na chini ya kucha3. Changamoto ya Kupumua na Maumivu ya Kifua (Dyspnea)Wakati viwango vya oksijeni vinapopungua katika mzunguko wa damu, ubongo huchochea mapafu kufanya kazi kwa kasi zaidi ili kufidia uhaba huo. Hii husababisha mgonjwa kuishiwa pumzi kwa haraka, hasa anapopanda ngazi, anapotembea kwa kasi, au anapofanya mazoezi. Katika hatua kali, mapigo ya moyo huongezeka kwa kasi (tachycardia) au kuwa yasiyo ya kawaida.4. Kizunguzungu, Maumivu ya Kichwa na Kukosa Umakini (Neurological Symptoms)Uhaba wa oksijeni kwenye ubongo unaweza kusababisha mishipa ya damu kuvimba, jambo linalopelekea maumivu ya kichwa ya mara kwa mara. Aidha, wagonjwa wengi hupata kizunguzungu wanaposimama ghafula na hushindwa kulenga fikra au kukumbuka mambo kwa urahisi (impaired concentration).5. Mikono na Miguu Kuwa ya BaridiKutokana na upungufu wa seli nyekundu za damu, mwili huwapa kipaumbele viungo vya ndani vya vitalu (kama moyo na ubongo) kwa kuvitumia damu nyingi. Hali hii hupunguza usambazaji wa damu kwenye viungo vya pembezoni (peripheral vasoconstriction), hivyo kusababisha mikono na miguu kuwa ya baridi wakati wote.