Dalili za Kisukari Zinazoonekana Mapema

Utangulizi

​Ugonjwa wa kisukari mara nyingi hujulikana kama "muuaji wa kimyakimyakutokana" (silent killer). Hii ni kwa sababu unaweza kukaa ndani ya mwili wa binadamu kwa miezi au hata miaka kadhaa bila kuonyesha dalili kubwa za kukutisha zilizonyooka. Watu wengi hugundua kuwa wana kisukari pale tu ugonjwa huo unapokuwa umeshasababisha madhara kwenye figo, macho, au mfumo wa neva.

​Hata hivyo, mwili wetu una akili na huwa haukosangi kutoa ishara za onyo mapema. Kujifunza kuzitambua dalili hizi za awali ni hatua ya kwanza na muhimu zaidi inayoweza kuokoa maisha yako au ya mtu unayempenda kabla ya ugonjwa kufikia hatua isiyoweza kurekebishika.

​Maudhui: Dalili Kuu za Mapema za Kisukari

​Wakati miili yetu inaposhindwa kuzalisha homoni ya insulin ya kutosha au inaposhindwa kuitumia vizuri, sukari inashindwa kuingia kwenye seli ili kuzalisha nguvu na badala yake inajirundika kwenye damu. Hali hii inasababisha dalili zifuatazo za mapema:

​1. "Utatu wa Kisukari" (The Classic Trio)

​Hizi ndizo dalili tatu za kwanza kabisa na zilizo kuu kuliko zote:

​Kukojoa mara kwa mara (Polyuria): Viwango vya sukari vikiwa juu, figo zinalazimika kufanya kazi ya ziada ili kuchuja na kutoa sukari hiyo nje ya mwili kupitia mkojo. Hii inakufanya uende chooni mara nyingi, hasa nyakati za usiku.

​Kuhisi kiu iliyopitiliza (Polydipsia): Kwa sababu mwili unapoteza maji mengi kupitia mkojo wa mara kwa mara, unajikuta unapata upungufu wa maji (dehydration). Hali hii inatuma ujumbe kwenye ubongo ukikuamuru unywe maji mfululizo lakini kiu haiishi.

​Njaa kali ya ghafla (Polyphagia): Kwa sababu sukari haziingii kwenye seli (kutokana na ukosefu au usugu wa insulin), seli zako zinabaki "na njaa" na kukosa nguvu. Mwili unatafsiri hali hii kama ukosefu wa chakula, hivyo unajikuta una njaa kali hata baada ya kula muda mfupi uliopita.

​2. Kuchoka Sana Bila Sababu (Extreme Fatigue)

​Seli za mwili zinapokosa sukari (ambayo ndio mafuta ya kuendeshea mwili), unajikuta unahisi mwili mzito, mchovu uliopitiliza, na kukosa umakini hata kama umelala masaa ya kutosha au haujafanya kazi ngumu.

​3. Kupungua Uzito kwa Kasi Bila Kukusudia

​Licha ya kuwa unakula vizuri na kuhisi njaa mfululizo, unaweza kuanza kukonda haraka. Hii hutokea kwa sababu mwili unapoona seli hazipati nishati kutoka kwenye sukari, unaanza kuchoma misuli (muscle) na mafuta ya akiba ili kupata nguvu ya kujiendesha.

​4. Kufifia kwa Macho (Blurred Vision)

​Viwango vikubwa vya sukari kwenye damu vina tabia ya kuvuta maji kutoka kwenye lenzi za macho yako. Hii inabadilisha umbo la lenzi na kufanya ushindwe kuona vizuri au kuona vitu kama vipo kwenye ukungu. Habari njema ni kwamba dalili hii hupotea mara tu sukari inaposhuka.

​5. Vidonda Visivyopona Haraka na Miwasho

​Sukari nyingi kwenye damu inaharibu mzunguko wa damu na kuzuia mifumo ya kinga ya mwili kufanya kazi vizuri. Ukipata mchubuko au kidonda kidogo, kinachukua wiki au miezi kupona. Pia, ni rahisi kupata miwasho sehemu za siri na maambukizi ya fangasi ya mara kwa mara kwa sababu fangasi hulishwa na sukari.

​Fact Check (Ukweli Kuhusu Dhana Potofu)

​Dhana 1: Kisukari ni ugonjwa wa watu wanene tu.

​Ukweli: Sio kweli. Ingawa unene uliopitiliza (obesity) ni moja ya vihatarishi vikuu vya Kisukari cha Aina ya Pili (Type 2), watu wembamba pia wanapata kisukari. Kisukari cha Aina ya Kwanza (Type 1) hakina uhusiano na uzito, na hata Type 2 inaweza kuwapata watu wenye uzito wa kawaida kutokana na vinasaba (genetics) au mtindo wa maisha.

​Dhana 2: Ukila sukari na vitu vitamu vingi ndio utapata kisukari cha ghafla.

​Ukweli: Kula kijiko kimoja cha sukari hakukupi kisukari moja kwa moja. Kisukari kinasababishwa na hitilafu ya jinsi mwili unavyoshughulikia sukari. Hata hivyo, ulaji wa mara kwa mara wa vyakula vyenye sukari iliyosindikwa, vinywaji baridi, na vyakula vya wanga vinachochea unene na usugu wa insulin (insulin resistance), jambo linalopelekea kisukari baadae.

​Dhana 3: Kama hakuna mtu kwenye familia yetu mwenye kisukari, mimi siwezi kukipata.

​Ukweli: Upotofu. Ingawa historia ya familia huongeza hatari, mtindo wako wa maisha wa sasa—kama vile kutofanya mazoezi kabisa, kula vyakula vya mafuta na sukari nyingi, msongo wa mawazo, na kukosa usemi wa kupumzika—unaweza kukusababishia kisukari hata kama wewe ndio uwe wa kwanza kwenye ukoo wako.

​Hitimisho

​Mwili wako unapobadilika na kuanza kukuonyesha ishara kama kiu isiyoisha, uchovu, au kwenda chooni mara kwa mara usiku, usizipuuzie ukadhani ni mabadiliko ya hali ya hewa au uchovu wa kazi. Hizo ni king'ora cha onyo kinachokutaka uchukue hatua.

​Njia pekee ya uhakika ya kujua kama una kisukari au upo kwenye hatua ya kabla ya kisukari (Prediabetes) ni kupima kiwango cha sukari kwenye damu katika kituo cha afya. Kupima huchukua dakika chache tu, lakini majibu yake yanaweza kubadilisha mwelekeo wa maisha yako kwa kukuwezesha kurekebisha mlo wako na mtindo wa maisha kabla madhara makubwa hayajatokea. Linda afya yako leo!