Asbab nuzul Ep 7: Surah Al-Masad

1. Utangulizi wa Sura

Jina la Sura: Sura hii inajulikana kwa majina manne yanayotumika kati ya wanazuoni:

• سورة المسد — Sūrah Al-Masad — "Sura ya Kamba ya Mkonge" — jina linalorejea aya ya mwisho.
• سورة تبّت — Sūrah Tabbat — "Sura ya Kuangamia" — jina linalorejea neno la kwanza kabisa la sura. Kulingana na tafsiri ya Ibn 'Ashur (at-Tahrīr wat-Tanwīr), hili ndilo jina linalotumiwa zaidi katika vitabu vya tafsiri na pia katika mkusanyo wa Tirmidhi.
• سورة أبي لهب — Sūrah Abī Lahab — "Sura ya Abu Lahab."
• سورة اللهب — Sūrah al-Lahab — "Sura ya Moto" — jina lililotumika na Abu Hayyan katika tafsiri yake.

Kwa Kiswahili, sura hii inaweza kuitwa "Sura ya Kamba" au "Sura ya Kuangamia" — maana zote mbili zipo katika majina yake.

Idadi ya Aya: Sura hii ina aya 5.

Mahali pa Kushuka: Kulingana na Ibn 'Ashur (at-Tahrīr wat-Tanwīr), sura hii ni Makkiyya kwa makubaliano ya wanazuoni — hakuna khitilafu katika hilo. Inahesabika kuwa sura ya sita katika mpangilio wa kushuka, ikishuka baada ya Sūrah Al-Fātihah na kabla ya Sūrah At-Takwīr. Riwaya moja inasema ilishuka katika mwaka wa nne wa Utume.

Sifa Muhimu za Sura: Kulingana na tafsiri ya Wahiduddin Khan (Tazkirul Qur'an), sura hii ina sifa ya kipekee kabisa katika Qur'an Tukufu yote — ni sura pekee ambayo inamtaja adui wa Mtume ﷺ kwa jina lake halisi. Hakuna mahali pengine katika Qur'an ambapo mtu binafsi anaitwa kwa jina lake na kutangaziwa adhabu ya milele. Hii yenyewe ni ishara kubwa ya utabiri wa kimuujiza wa Qur'an.

2. Asbāb an-Nuzūl (Sababu ya Kushuka)

Tukio la Mlima Safā — Riwaya ya Sahīh al-Bukhāri:

Kulingana na tafsiri ya Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu kutoka Sahīhayn (Sahīh al-Bukhāri na Sahīh Muslim) kupitia riwaya ya Ibn Abbas (r.a.), sababu kuu ya kushuka kwa sura hii ilikuwa ni tukio la Mtume ﷺ kupanda Mlima Safā na kuwaita Waquraishi wote:

Siku moja Mtume ﷺ alipanda mlima wa Safā huko Makka. Akapiga kelele kwa sauti kubwa ya kiarabu inayoitwa "Yā Sabāhāh!" — ambayo ni kilio cha tahadhari kinachomaanisha: "Msaidizi! Adui anakuja!" Waquraishi wote walikusanyika haraka.

Mtume ﷺ akawauliza:

"Kama ningekuambia adui anakuja jioni au asubuhi — mngenikubalisha?"

Wote wakajibu kwa pamoja: "Ndiyo! Hatuwahi kukugundua ukisema uongo kamwe."

Akasema:

"Basi mimi ni mwonya kwenu mbele ya adhabu kali inayokuja."

Hapo ndipo Abu Lahab — ambaye alikuwa mjomba wa Mtume ﷺ — alisimama na kusema kwa hasira na dharau:

"Tabbān laka! Sā'ira al-yawm! Alihādhā jama'tanā?!" — yaani: "Angamia wewe! Siku nzima! Je, ni kwa hili uliitisha mkutano huu?!"

Kulingana na tafsiri ya Ibn Kathir inayonukuu Sahīh al-Bukhāri, katika riwaya nyingine Abu Lahab alisimama huku akipiga vumbi kwenye viganja vyake kwa dharau na kusema: "Angamia wewe kwa siku iliyobaki yote! Je, uliitisha mkutano kwa hili tu?" Basi sura hii ikateremshwa.

Hadithi ya Kuenea kwa Chuki ya Abu Lahab:

Kulingana na tafsiri ya Ibn Kathir inayonukuu Imam Ahmad kupitia Rabi'ah bin 'Abbad (r.a.) — mtu ambaye alikuwa katika siku za ujahili na baadaye akasilimu — alisema:

"Nilimwona Mtume ﷺ katika soko la Dhul-Majaz akisema: 'Ee watu! Semeni La Ilaha Illa Allah, mtafanikiwa!' Na nyuma yake kulikuwa na mtu mwenye uso mwekundu, macho yaliyopinda, na nywele zilizosukwa miwili, akisema: 'Yeye ni mwasi wa dini yetu na mwongo!' Watu waliuliza ni nani, wakasema: 'Huyu ni mjomba wake, Abu Lahab.'"

Hii inaonyesha jinsi Abu Lahab alivyomfuata Mtume ﷺ kila alipokwenda, akimshtaki hadharani.

Muhimu — Sura Hii ni Muujiza wa Unabii:

Kulingana na tafsiri ya Wahiduddin Khan (Tazkirul Qur'an) na tafsiri ya Wāsit ya Shaikh Tantawi (ar-Tafsīr al-Wāsit), sura hii ina muujiza mkubwa sana wa kiutabiri. Wakati sura ilipoteremshwa, Abu Lahab na mkewe walikuwa bado hai. Walisikia kwamba Qur'an inasema wataingia Motoni na hawatakuwa Waislamu. Kwa hivyo, wakati wowote walipotaka kukataa utabiri huu, walikuwa na uwezo wa kusema: "Ninashuhudia kwamba La Ilaha Illa Allah" — hata kwa ulimi tu, bila imani — ili kuonyesha kwamba Qur'an ilikuwa imekosea. Lakini hawakufanya hivyo kamwe. Wakaendelea na ukafiri wao hadi walipofariki. Hii ndiyo ushahidi kwamba Qur'an ni kalamu ya Allah — inayojua mambo ya siri ya moyo wa binadamu.

3. Mada Kuu za Sura

Aya za Sura (Kiarabu na Tafsiri):

(Tafsiri ya Abdel Haleem, toleo la en-abdel-haleem)

Mada Kuu Nne:

① Abu Lahab ni Nani? — Maelezo ya Kibinafsi

Kulingana na tafsiri ya Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu Ibn Kathir: Jina halisi la Abu Lahab lilikuwa 'Abd al-'Uzza bin 'Abd al-Muttalib — ambalo ni jina la kimushrik kinalomaanisha "Mtumwa wa 'Uzza" (mungu wa kike wa kipagani). Ndio maana Qur'an haikumtaja kwa jina lake halisi — bali kwa lakabu yake. Aliitwa "Abu Lahab" (Baba wa Moto) kwa sababu uso wake ulikuwa mwekundu kama moto unaowaka. Kulingana na Ibn 'Ashur, lakabu hii pia ina uhusiano wa maana wa kina — kwani neno "lahab" linaunganisha makosa yake ya ulimwenguni na adhabu yake ya Akhera: yeye ni "Baba wa Moto" — na ataingia kwenye moto.

② "Tabbat Yadā" — Mikono Miwili Iangamie

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu Bayhaqi kutoka Ibn Abbas (r.a.): Abu Lahab mwenyewe aliwahi kusema mbele ya watu akionyesha mikono yake: "Angamieni ninyi! Sijaona chochote katika ninyi miongoni mwa alichosema Muhammad." — akazionyesha mikono yake na kuzikatalia. Kwa hivyo Qur'an inajibu kwa maneno yake mwenyewe — na inaelekeza laana kwenye mikono yake hiyo hiyo. Sentensi ya kwanza "tabbat yadā" ni dua inayomtakia anguko — ya kuridhisha moyo wa Waislamu waliohuzunishwa na matendo yake. Sentensi ya pili "wa tabba" ni habari ya kukithirishia — inayosema: Dua hiyo imekwisha kujibu — amekwisha anguka.

③ "Mā Aghnā 'anhu māluhu wamā kasab" — Mali Yake Haikumfaa

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an, neno "mā kasab" linaweza kumaanisha mambo mawili. Ibn Abbas, Ā'ishah, Mujahid, 'Ata', na Ibn Sirin wote wanasema linamaanisha watoto wake — kwa sababu katika lugha ya Kiarabu, watoto wa mtu huitwa "mapato yake." Hii inathibitishwa pia na Hadith ya Mtume ﷺ iliyonukuliwa na Ma'ārif al-Qur'an kwamba: "Bora ya anachokula mtu ni kutoka kwa mapato yake, na watoto wake ni sehemu ya mapato yake." Ma'ārif al-Qur'an pia inanukulia kutoka kwa Ibn Mas'ud: Abu Lahab alisema hadharani: "Hata kama alichosema mpwa wangu ni kweli, nitajikomboa kutoka adhabu ya Siku ya Kiama kwa mali yangu na watoto wangu." — basi Allah ﷻ akateremsha aya hii ikisema: mali yake hayakumfaa na watoto wake hawakumfaa.

④ Umm Jamil — Mchukuzi wa Kuni

Kulingana na tafsiri ya Ibn Kathir, mke wa Abu Lahab alikuwa ni Umm Jamil, ambaye jina lake halisi lilikuwa 'Arwah bint Harb bin Umayyah — dada wa Abu Sufyan. Alikuwa miongoni mwa wanawake wakuu wa Quraishi. Lakini licha ya hadhi yake ya kijamii, alijihusisha kikamilifu katika mateso ya Mtume ﷺ.

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu Qurtubi na Ibn Kathir, kuna tafsiri mbili za maneno "hammālata al-hatab" (mchukuzi wa kuni):

• Tafsiri ya Kwanza (ya mfano — kiistiari): Ibn Abbas, Mujahid, 'Ikrimah na wengine wanasema inamaanisha kwamba alikuwa mnenaji wa fitna — yaani alikuwa akikusanya habari za siri na kuzibeba kwa watu tofauti ili kuwasha moto wa chuki na uadui — kama mtu anavyobeba kuni kuwasha moto. Hii ndiyo maana ya kiistiari ya kawaida kabisa katika lugha ya Kiarabu.

• Tafsiri ya Pili (ya kihalisi): Ibn Zayd, Dahhak na wengine wanasema inamaanisha kwamba yeye halisi alikuwa akikusanya matawi yenye miiba kutoka msituni na kuyaweka kwenye njia ambazo Mtume ﷺ alipita — ili kumdhuru kimwili.

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu Ibn Kathir: Umm Jamil pia ataadhibiwa Akhera — atakuwa akibeba kuni za Jahannam na kuzimwagilia mume wake ili kuongeza adhabu yake. Kwa hivyo kazi yake ya dunia ya kumdhuru Mtume ﷺ itakuwa kazi yake ya Akhera ya kumuadhibu mume wake.

⑤ "Hablan min Masad" — Kamba ya Mkonge Shingoni Mwake

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu al-Qamus na wanazuoni mbalimbali: Neno "masad" linamaanisha kamba iliyosokotwa kwa nguvu — inayofanywa kutoka kwa nyuzi za tende, nazi, au nyenzo nyingine zilizochanganywa kwa nguvu. Kuna tafsiri mbili kuhusu maana ya aya hii:

• Tafsiri ya Ibn Abbas na 'Urwah (r.a.): Kamba hiyo ni ya chuma — itakayokuwa mkononi mwake shingoni Motoni kama shingo ya mtu aliyefungwa na adhabu yake.
• Tafsiri ya Sha'bi, Muqatil na wengine: Kamba ni ya mkonge wa kweli — inayoonyesha udhalilishaji wake hali ya kwamba alikuwa ni mwanamke wa heshima ya Quraishi. Umm Jamil alikuwa mwenye ufahari mkubwa — lakini Akhera atavikwa kamba badala ya mapambo yake.

Kulingana na tafsiri ya Wāsit ya Tantawi: Riwaya inasema kwamba Umm Jamil alikuwa na mkufu wa thamani kubwa — na alisema: "Nitauuza na nitatumia pesa zake katika kupigana na Muhammad ﷺ." Basi Allah akambadilishia mkufu huo wa thamani kwa kamba ya mkonge Motoni.

4. Uhusiano na Sura Zinazotangulia na Zinazofuata

Uhusiano na Sūrah An-Nasr (110):

Sura An-Nasr (iliyotangulia) ilitangaza ushindi mkubwa wa Uislamu na watu kuingia Uislamu kwa makundi makundi. Sura hii Al-Masad inafuata mara moja baada yake — na inabainisha kwamba ushindi huo ulisalimu hata kama adui mkubwa zaidi wa ndani — Abu Lahab, ambaye alikuwa mjomba wa Mtume ﷺ mwenyewe — alitumia nguvu zake zote kupigana dhidi ya Uislamu. Nusra ya Allah haikuzuiwa na upinzani wa familia au wa kijamii.

Uhusiano na Sūrah Al-Ikhlās (112):

Sura Al-Masad inamtangazia Abu Lahab anguko na adhabu. Sura Al-Ikhlās inayoifuata mara moja inatangaza Upweke Kamili wa Allah ﷻ na ukamilifu wa Dini. Kama synthesis ya maana: Abu Lahab alipigana dhidi ya Ujumbe wa Upweke wa Allah — na anguko lake lilikuwa uthibitisho kwamba hakuna nguvu inayoweza kushinda kwa mpanga wa Allah ﷻ.

Nafasi yake Mwishoni mwa Qur'an:

Kulingana na tafsiri ya Tazkirul Qur'an ya Wahiduddin Khan, ingawa sura hii inahusu tukio maalum la kihistoria, ina ujumbe wa ulimwengu wote wa milele: kila anayepigana dhidi ya Haki ya Allah na Mtume wake — hata kama ni wa familia yake, hata kama ana mali na watoto, hata kama ana heshima ya kijamii — hatimaye ataanguka. Na wale wanaobeba ujumbe wa Allah watashinda.

5. Mafundisho Makuu na Faida

① Ndugu wa Karibu si Kinga Dhidi ya Hukumu ya Allah

Abu Lahab alikuwa mjomba wa Mtume ﷺ — watoto wa kaka mmoja — yaani walikuwa familia moja ya karibu kabisa. Lakini uhusiano wa damu haukumkinga na hukumu ya Allah. Hii ni fundisho kali la kwamba imani na matendo ndivyo vinavyohesabiwa mbele ya Allah — na si ukoo wala historia ya familia.

② Mali na Watoto Havifai Kama Imani Haikuwepo

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an, Abu Lahab mwenyewe alisema atajikomboa na mali yake na watoto wake. Lakini wakati adhabu ya Allah ilikuja — katika umbo la ugonjwa wa tauni baada ya vita vya Badr — mali yake haikumfaa kabisa. Hata watoto wake hawakuthubutu kumkaribia kwa sababu ya kuogopa maambukizi. Mwili wake uliozeeka kwa siku tatu bila kuzikwa. Hatimaye watu walimpigia fimbo na kumtupa shimoni bila kuthubutu kumgusa. — Hii ni picha ya kutisha ya mtu aliyetegemea mali yake na watoto wake badala ya kumtegemea Allah.

③ Mke Mzuri au Mbaya Huathiri Familia Yote

Umm Jamil anaonekana kama mfano wa mke ambaye badala ya kuwa chanzo cha utulivu na mwongozo, alikuwa msaidizi wa mumewe katika uadui na upotovu. Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu Sahīhayn: Mtume ﷺ alisema kwamba mnenaji wa fitna hataingía Peponi. Umm Jamil alikuwa mnenaji wa fitna — akibeba habari huku na huku kuwasha ugomvi.

④ Sura Hii ni Muujiza wa Kiutabiri

Kulingana na tafsiri ya Wāsit ya Tantawi na Tazkirul Qur'an ya Wahiduddin Khan, ukweli kwamba Abu Lahab na Umm Jamil walisikia utabiri wao wa adhabu ya milele — na hawakusema hata neno moja la "La Ilaha Illa Allah" ili kuonyesha Qur'an imekosea — huku wangaliweza kufanya hivyo wakati wowote — ni ushahidi wa kimuujiza kwamba Qur'an ni kutoka kwa Allah. Yeye Peke yake anajua ni nani atakayefariki na imani au ukafiri — na utabiri wake hauwezi kukosea.

⑤ Kifo cha Abu Lahab — Utimilifu wa Unabii

Kulingana na Ma'ārif al-Qur'an inayonukuu Rūh ul-Ma'āni: Siku saba baada ya Vita vya Badr — ambapo viongozi wengi wa Quraishi waliuawa — Abu Lahab aliugua ugonjwa wa tauni mbaya. Kwa sababu ya hofu ya maambukizi, familia na watu wake walikimbia mbali naye. Alikufa peke yake. Maiti yake ilibaki nyumbani kwake kwa siku tatu bila kuzikwa hadi ilipooza na kutoa harufu mbaya. Ndipo watu walimlazimisha watoto wake kuchukua hatua — na kwa kuogopa kugusa mwili, walimpigia fimbo mpaka anguke ndani ya shimo walilochimba na kumfunika kwa mawe. — Hii ndiyo mwisho wa mtu aliyedharau ujumbe wa Allah ﷻ.

📝 Muhtasari kwa Mwanafunzi

Marejeo: Grounded with quran.ai: fetch_quran(111:1-5, ar-simple-clean), fetch_translation(111:1-5, en-abdel-haleem), search_tafsir(en-maarif-ul-quran: 111:1, 111:4, 111:5), search_tafsir(en-ibn-kathir: 111:1), search_tafsir(en-tazkirul-quran: 111:5), search_tafsir(ar-al-wasit: 111:5), search_tafsir(ar-tahrir-wa-tanwir: 110:3)