Kupoteza mtu wa karibu (Grief): Dalili za huzuni na kupona kisaikolojia.

Utangulizi

​Unapopoteza mtu unayempenda, dunia inaonekana kubadilika ghafla. Huzuni haina ramani; kila mtu anaiishi kwa namna yake ya kipekee. Wengine huzuni huwafanya wawe kimya na kujitenga, wengine huwafanya walie bila kikomo, na wengine hupata mshangao (shock) kiasi cha kuhisi kama wapo kwenye ndoto. Ni muhimu kuelewa kuwa hakuna "njia sahihi" ya kuomboleza, na hakuna muda uliopangwa (deadline) wa kumaliza huzuni. Kujua kile kinachotokea ndani yako ni hatua ya kwanza ya kujitunza katika kipindi hiki kigumu.

​Maudhui: Dalili na Mchakato wa Kupona

​Dalili za Huzuni (Grief Symptoms)

​Huzuni haijidhihirishi kwenye hisia pekee, bali huathiri mwili na akili pia:

• ​Hisia: Mshtuko, hasira (hata kwa marehemu au kwa Mungu), hatia (kuhisi ungepaswa kufanya zaidi), na upweke uliopitiliza.
• ​Mwili: Uchovu mkali, shida ya kulala, maumivu ya kichwa, kupoteza hamu ya kula, au kuhisi kifua kubana.
• ​Akili: Kushindwa kuzingatia mambo (brain fog), kusahau vitu vidogo, na kuota ndoto za mara kwa mara kuhusu aliyefariki.

​Mchakato wa "Uponyaji" (The Journey)

​Uponyaji wa kisaikolojia haimaanishi "kumsahau" marehemu, bali ni kujifunza jinsi ya kuishi katika ulimwengu ambao mtu huyo hayupo tena.

1. ​Kubali Hisia Zako: Usijilazimishe kuwa "mwenye nguvu" haraka. Ikiwa unahitaji kulia, lia. Ikiwa unahitaji kukaa kimya, fanya hivyo. Kuruhusu hisia zitiririke ndiyo njia pekee ya kuziondoa kwenye mfumo wako.
2. ​Jitunze Kimwili: Huzuni huchosha mwili sana. Jaribu kula vizuri, kunywa maji, na kupata usingizi hata kama ni mdogo. Mwili ukiwa dhaifu, huzuni huwa mzito zaidi.
3. ​Tafuta Msaada wa Kijamii: Usijifungie. Ongea na watu unaowaamini kuhusu kumbukumbu za aliyefariki. Kusimulia hadithi za marehemu kunasaidia kuunganisha akili yako na ukweli mpya wa maisha.
4. ​Heshimu Kumbukumbu: Fanya jambo maalum kwa ajili ya kumkumbuka aliyefariki, kama vile kupanda mti, kutoa sadaka, au kuandika barua ya mwisho kwake. Hii inasaidia kufunga ukurasa wa kihisia kwa staha.

​Fact Check (Ukweli na Uongo kuhusu Kuomboleza)

• ​Uongo: "Kuna hatua tano za huzuni ambazo lazima kila mtu azipitie kwa mpangilio."
  • ​Ukweli: Ingawa wataalamu wamebainisha hatua za huzuni (kama kukataa, hasira, majadiliano, huzuni, na kukubali), wengi wetu hatupiti hatua hizo kwa mstari mmoja. Unaweza kurudi kwenye hatua ya hasira baada ya kuwa umekubali, na hilo ni jambo la kawaida kabisa.
• ​Uongo: "Wanaume hawapaswi kulia; wanapaswa kuwa imara wakati wa misiba."
  • ​Ukweli: Huzuni haina jinsia. Kumnyima mwanaume nafasi ya kuonyesha hisia zake ni kumweka kwenye hatari ya kupata msongo wa mawazo uliokithiri na matatizo ya kiafya. Kulia ni ishara ya ubinadamu, si udhaifu.
• ​Uongo: "Baada ya mwaka mmoja, unapaswa kuwa umeshasahau kabisa na kuendelea na maisha."
  • ​Ukweli: Hakuna muda maalum wa kuomboleza. Kwa wengine inachukua miezi, kwa wengine miaka. Muhimu sio muda unaotumika, bali ni jinsi unavyoweza kuendelea na majukumu yako ya kila siku huku ukibeba kumbukumbu ya mpendwa wako kwa amani.

​Hitimisho

​Kupoteza mtu ni safari ya upweke, lakini haupaswi kuifanya peke yako. Pale huzuni unapokuwa mzito kiasi cha kushindwa kufanya kazi za msingi, kushindwa kula, au kuanza kuwaza kujidhuru, tafadhali tafuta msaada wa kitaalamu (mwanasaikolojia au mshauri wa nasaha).

​Usikimbilie kupona; jipe muda. Jipende mwenyewe kama unavyompenda yule uliyempoteza. Uponyaji utakuja taratibu, na utajikuta unaweza kutabasamu tena unapomkumbuka mpendwa wako badala ya kuhisi maumivu tu!